Dàn ý cảm nghĩ về tình bà cháu trong bài thơ Bếp lửa của Bằng Việt

Thứ bảy , 16/09/2017, 10:39 GMT+7
Đề: Lập dàn ý Cảm nhận về tình bà cháu qua bài thơ Bếp Lửa: Một bèp lửa chờn vờn sương sớm (...) Kêu chi hoài trên nhĩmg cánh đong xa.(Trích Bếp lửa, Bằng Việt)
a. Đặt vấn đề:
 
- Bằng Việt thuộc thế hệ các nhà thơ trường thành trong thòi kì kháng chiến chống Mĩ. Thơ ông mượt mà, trong trẻo, khai thác những kỉ niệm và mơ ước của tuổi trẻ. Bài thơ Bep lừa được Bằng Việt sáng tác năm 1963, khi ấy tác giả là sinh viên đang học ở Liên Xô.
 
- Mạch cảm xúc của bài thơ đi từ hồi tưởng đến hiện tại, từ kỉ niệm đến suy ngẫm. Bài thơ mỡ ra với hình ảnh bếp lửa, từ đó gợi lại những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà làm hiện lên hình ảnh bà và tình yêu thương bà dành cho cháu. Từ kỉ niệm tuổi thơ, người cháu suy ngẫm về cuộc đời bà và cuối cùng người cháu dửi niềm mong nhớ về bà. Ba khổ tho' đầu gợi lại những kỉ niệm về người bà và tình bà cháu thuở ấu thơ ( Trích dẫn thơ).
 
b. Triển khai:
 
- Nếu như Tiếng gà trưa đánh thức trong Xuân Quỳnh những kỷ niềm về một thời thơ ấu trong tình thương yêu của bà, thì với Bằng Việt lại là hình ảnh bếp lửa. Nó là biêu tượng cho sự ấm áp, nồng đượm của tình bà cháu. Hình ảnh bếp lửa thật giàu ý nghĩa, cho nên mở đầu bài thơ là nỗi nhớ cùa tác giả về bếp lửa, về người bà kính yêu:
Một bếp lừa chờn vờn sương sớm Một bếp lửa ấp iu nồng đượm Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.
 
- Chờn vờn là từ láy tượng hình vừa giúp ta hình dung làn sương sớm đang bay nhè nhẹ quanh bếp lửa, vừa gợl tả hình ảnh mờ nhòa của kí ức theo thời gian. Từ ấp iu là một sáng tạo mói mẻ của nhà tho’. Đó không phải là từ láy, từ ghép đơn thuần mà là sự kết hợp và biến thể của hai từ ấp ủ và nâng niu. Âp iu gợi đến bàn tay kiên nhẫn, khéo léo và tấm lòng chăm chút của người nhóm bếp, lại rất đúng với công việc nhóm lửa cụ thể. Bep lửa ấy cũng chờn vờn trong nỗi nhớ, ám ảnh trong tâm trí và nhà thơ ấp iu, trân trọng, giữ gìn. Ngưòi cháu bồi hồi nhớ về bếp lửa và nhớ thương bà. Từ hình ảnh bếp lửa, liên tưởng tự nhiên đến người nhóm lửa, nhóm bếp, đến nỗi nhớ, tình thương với bà của đứa cháu đang ỏ’ xa. Biết mấy nang mưa là một cách nói ẩn dụ gợi ra phần nào vất vả cuộc đời lo toan của bà. Kỉ niệm hiện về từ thời ấu thơ rất xa - năm mới lên hổn tuổi, nhưng chính vì thế mà mạnh, sâu, thành ấn tượng ám ảnh suốt cả đời:
 
Lên bổn tuổi cháu đã quen mùi khói
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại bây giờ sóng mũi còn cay.
 
- Hình ảnh những năm tháng chiến tranh chống Pháp gian khổ được hiện về qua thành ngữ đói mòn đói mỏi, cái đói kéo dài làm mỏi mệt kiệt sức. Hình ảnh con ngựa gầy rạc cùng vói người bố đánh xe chắc cũng gầy khô. Nhưng ấn tượng sâu đậm nhất vẫn là mùi khói bếp. Khói hun nhèm mắt cháu, khói nhiều cay, khét vì củi ướt, vì sương nhiều và lạnh. Cảm giác cay vì khói đã in đậm dấu ấn vật chất không phai mờ trong tác giả hay đó cũng là nỗi xúc động khi nhớ lại những năm tháng cơ cực ờ lứa tuổi ấu thơ.
 
- Cái mùi khói ở đây đâu chỉ dành cho ngọn lửa mà trong đó còn có cả những thiếu thốn của cuộc đời. Ây chính là bóng đen ghê rợn của nạn đói trước năm 1945. Với điệp ngữ đói mòn đói mỏi đủ cho ta nhận biết bóng đen ghê rợn ấy đã bao trùm lên tất cả. Tiếp đến là chuỗi kỉ niệm về tám năm ròng kháng chiến sống cùng bà. Bố mẹ công tác ở chiến khu, chỉ có hai bà cháu sống bên nhau noi miền quê:
 
Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Khi tu hú kêu bà còn nhớ không bà ?
Bà thường kê chuyện những ngày ở Huế
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế
 
- Hình ảnh, chi tiết tiếp theo chọt đến trong hồi ức của nhân vật trữ tình là âm thanh tiếng chim tu hú. Bà còn truyền cho cháu tình cảm đối với quê hương, đất nước được biểu hiện cụ thể qua tiếng chim tu hú kêu trên những cánh đồng xa. Tiếng chim tu hú gợi về những buổi ban mai, hai bà cháu nhóm lửa trong không gian vắng lặng, mênh mông. Tiếng chim tu hú báo hiệu mùa hè, râm ran trong vườn lá, trên cánh đồng cứ khắc khoải kêu mãi, kêu hoài, trong hiện thực tha thiết, trong nỗi nhớ lại càng trở nên da diết hơn. Tiếng chim tu hú như giục giã, khắc khoải điều gì da diết lấm, khiến lòng người trời dậy những hoài niệm, nhớ mong: Tiếng tu hủ kêu sao mà than thiết thế. Nhà thơ đang kể chuyện, như tách hẳn ra trò chuyện trực tiếp với bà: Bà còn nhớ không bà ? về những câu chuyện bà kể cho cháu nghe, về những cử chỉ, việc là tận tụy, đầy tình yêu thương, đùm bọc, che chở cùa bà - thay cha mẹ mà chăm sóc dạy dỗ cháu:
 
Mẹ cùng cha công tác hận không về 
Cháu ờ cùng bà, bà bào cháu nghe
Bà dạy cháu là bà chăm cháu học
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc
 
- Bà ở nhà giữ gìn tổ ấm, cháu sống trong sự cưu mang dạy dỗ, nuôi nấng của bà giữa hoàn cảnh đất nước đang kháng chiến. Trong tám năm chiến tranh, hai bà cháu phải rời làng đi tản cư, bố mẹ phải đi công tác nhưng dường như đối với đứa cháu như thế lại là một niềm hạnh phúc vô bờ, ngày nào cháu cũng cùng bà nhóm bếp. Và trong cái khói bếp chập chờn, mờ mờ ảo ảo ấy, người bà như một bà tiên hiện ra trong câu truyện cổ huyền ảo của cháu. Bà đối với Bằng Việt vừa là cha, là mẹ, vừa là cánh chim, là một cành hoa cùa riêng ông. Trong những tháng năm sống bên cạnh bà, bà không chi chăm lo cho cháu từng miếng ăn, giấc ngủ mà còn là người thầy đầu tiên của cháu. Bà dạy cho cháu những chữ cái, những phép tính đầu tiên. Không chỉ thế, bà còn dạy cháu những bài học quý giá về cách sống, đạo làm người.
 
- vẫn cứ liên quan đến hình ảnh bếp lửa và người bà nhóm lửa, giờ đây còn vang đâu đây tiếng chim tu hú. Một lần nữa nhà thơ như tách ra khỏi hiện tại, đắm chìm trong suy tưởng để trò chuyện với con chim quê hương, trách nó không đen ở với bà để bà đỡ nhớ cháu, đỡ cô đơn tuổi già. Câu thơ thật tự nhiên, cảm động, chân thành. Tiếng chim tu hú được nhắc lại nhiều lần trong đoạn thơ này đã thể hiện tâm trạng da diết nhớ thương bà với bao lo toan khó nhọc:
 
Tu hú ơi chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cành đòng xa ?
 
- Đoạn thơ là dòng hồi tưởng của Bằng Việt về hình ảnh bếp lửa và người bà kính yêu. Giọng thơ tự sự, trữ tình chứa chan xúc cảm kể về hai bà cháu gắn bó với nhau qua suốt thời gian khốn khó của chiến tranh. Chính tình thương yêu vô bờ bến của bà đối với nhau đã giúp nhà thơ trưởng thành và biết sống ân nghĩa hơn với gia đình, quê hương.
 
c. Đánh giá:
 
- Đoạn thơ trên với lời thơ thật đẹp, chất thơ trong trẻo, trẻ trung; sáng tạo hình ảnh bếp lửa vừa mang ý nghĩa biểu tượng, kết họp miêu tả, tự sự, biểu cảm, nghị luận; giọng điệu và thể thơ tám chữ phù họp với cảm xúc hồi tường và suy ngẫm.
 
- Đoạn thơ chứa đựng một triết lý sâu sắc: những gì thân thiết nhất của tuổi thơ mỗi người đều có sức tỏa sáng, nâng đỡ con người suốt hành trình dài của cuộc đời. Lòng yêu thương và biết ơn bà chính là một biểu hiện cụ thể cùa tình yêu thương, sự sắn bó với gia đình, là sự khởi đầu của tình yêu con người, tình yêu đất nước.
Nguồn: